Vóór de verkiezingen van oktober 2025 zagen we in de media al veel berichten over de grote aantallen zwevende kiezers. Veel stemgerechtigden vonden het moeilijk om een politieke partij van hun voorkeur te vinden. De uitslag liet dan ook grote verschuivingen zien. Partijen aan de onderzijde van het DISC leefstijlen model hebben meer kiezers getrokken dan partijen aan de bovenzijde van het model. Behoudend en Rationaliteit wint het van Vernieuwing en Idealen. De kiezer heeft gekozen voor bewezen bestuurlijke kwaliteit en ervaring. Een korte uitwerking van de nieuwe inzichten.
Al met al heeft ruim 28% van de kiezers in 2025 op een andere partij gestemd dan in 2023. Net zoals in eerdere jaren heeft DISCvision een verdere analyse van de uitslagen gemaakt, waarbij we hebben gekeken naar de DISC leefstijlverhoudingen per politieke partij. Hierbij komt een interessant beeld naar voren van de verschuivingen. In 2023 zagen we dat vooral kiezers met een Oranje-Gele of Lime-Groene signatuur hun hoop hadden gevestigd op de daadkracht die de PVV uitstraalde (‘dan gaan we dat regelen’), de bestuurlijke vernieuwing die NSC aankondigde of het ‘no nonsens’ beleid van de BBB. Bij veel stemmers met deze profielen won ‘emotie’ van ‘ratio’ en mensgericht van een (te) zakelijk of technocratisch beleid uit het tijdperk Rutte.
In de loop van 2025 werd steeds duidelijker dat er weinig of niets terecht was gekomen van deze ambities. Dit werd vooral veroorzaakt door de ruzies binnen het kabinet en in de kamer, het opstappen van de PVV en NSC uit de regering en de besluiteloosheid en het gemis aan daadkracht op belangrijke thema’s.
Vooral voor mensen aan de rechterkant van het DISC leefstijlen model, voor wie goede en harmonieuze onderlinge relaties belangrijke waarden zijn, was dit een grote teleurstelling. Stemmers met een Oranje – Geel profiel zagen dat de beloften niet werden waargemaakt, en stemmers met een Lime – Groen profiel misten solidariteit
in het beleid. Dit kwam in oktober 2025 treffend naar voren in het stemgedrag. De groepen aan de rechterkant van het DISC model zijn duidelijk vaker van partij geswitcht dan de leefstijlgroepen aan de linkerkant van het DISC leefstijlen model.
Vervolgens is de vraag: Hoe zien we dit terug bij de politieke partijen?
In het DISC leefstijlen diagram zijn de partijen weergegeven op basis van het profiel van de kiezers die op bepaalde partij gekozen hebben. Dit geeft als het ware het zwaartepunt weer. Zo heeft de PVV veel kiezers met een profiel rechtsboven in het DISC leefstijlen diagram, en de VVD veel kiezers linksonder in het diagram. Opvallend is dat de partijen die zetels gewonnen hebben, veelal aan de beneden zijde van het model te vinden zijn (groene stippels), en de partijen die zetels verloren hebben (rode stippels), vaker een positie aan de bovenzijde van het model hebben. Dit met uitzondering van de VVD, maar bij deze partij was de daling met 2 zetels ook vrij beperkt.
De conclusie kan dan ook zijn dat partijen aan de beneden zijde van het DISC leefstijlen model, die over het algemeen wat behoudender en rationeler zijn, meer kiezers hebben getrokken dan partijen aan de bovenzijde van het model, die gericht zijn op vernieuwing en het verwezenlijken van idealen. De kiezer heeft duidelijk gekozen voor partijen met bewezen bestuurlijke kwaliteit en ervaring. Partijen die wellicht wat formeler, degelijker en misschien ook wel wat saaier zijn dan de zijn dan de partijen die in 2023 met veel bombarie, nieuwe ideeën en opportunisme het toch niet waar hebben kunnen maken.
Wat wil de kiezer, wat willen partijen en wat zijn de achterliggende drijfveren?
een uitgebreidere toelichting op enkele analyses van DISCvision.
